Aftowe zapalenie jamy ustnej u dzieci – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest aftowe zapalenie jamy ustnej u dzieci?

Aftowe zapalenie jamy ustnej to choroba zapalna. Obejmuje błonę śluzową jamy ustnej. Pojawiają się pojedyncze lub mnogie owrzodzenia. Nazywamy je aftami. Afty definiuje się jako owrzodzenia o owalnym kształcie. Pokrywa je białawy lub szarawy nalot. Owrzodzenia otacza stan zapalny. Afty u dzieci mają taki sam przebieg, jak u dorosłych. Aftowe zapalenie jamy ustnej jest jedną z najczęściej występujących chorób błony śluzowej. Występuje u około 10-40% dzieci i dorosłych. Szacuje się, że cierpi na nie nawet 20% populacji. Aftoza zazwyczaj nie jest chorobą zakaźną. Nie przenosi się drogą płciową.

Przyczyny aftowego zapalenia jamy ustnej u dzieci

Afty u dzieci mogą pojawiać się z wielu powodów. Jedną z częstych przyczyn są mikrourazy. Mogą wynikać z przypadkowego przygryzienia policzka. Twarda szczoteczka do zębów też może powodować urazy. Niska odporność organizmu sprzyja pojawieniu się aft. Okresy obniżonej odporności zwiększają ryzyko. Takim okresem jest na przykład jesień. Stres jest kolejnym czynnikiem ryzyka. Zmiany hormonalne mogą wpływać na afty. Niedobór witamin i minerałów też bywa przyczyną. Dotyczy to witamin A, C, B2, B12. Ważny jest też kwas foliowy, żelazo i cynk. Czynniki genetyczne odgrywają dużą rolę. Około 40% chorych ma afty w rodzinie. Występowanie aftozy w rodzinie zwiększa ryzyko u potomstwa. Może ono wynosić nawet 90%. Nawracające afty mogą wskazywać na choroby ogólnoustrojowe. Należą do nich celiakia i choroba Leśniowskiego-Crohna. Inne powiązane schorzenia to choroba Behçeta i choroba Reitera. Zespół PFAPA i cykliczna neutropenia też mogą być przyczyną. Choroba Addisona i Biermera oraz toczeń rumieniowaty układowy także bywają powiązane. Opryszczkowate zapalenie skóry (choroba Duhringa) również może współistnieć. Czasem afty powstają na skutek uszkodzeń błony śluzowej. Mogą być wynikiem alergii. Długotrwała kuracja antybiotykowa też może je wywołać. Niedopasowane protezy u dorosłych są przyczyną. U dzieci urazy mogą wynikać z poznawania świata przez usta. Wysiękowe zapalenie jamy ustnej bywa nazywane chorobą brudnych rąk. Brak odpowiedniej higieny jamy ustnej jest częstą przyczyną aft.

Objawy aftowego zapalenia jamy ustnej u dzieci

Afty powodują ból i dyskomfort. Mogą przeszkadzać w jedzeniu. Szczotkowanie zębów staje się bolesne. Czasem utrudniają nawet mowę. Afty to rodzaj nadżerek w jamie ustnej. Mogą występować na języku. Pojawiają się też na dziąsłach i wargach. Znajdujemy je na błonie śluzowej policzków. Mogą być na podniebieniu miękkim. Najczęściej umiejscawiają się w obrębie błony śluzowej policzków i wargi. Spotyka się je na dolnej powierzchni języka. Występują też na dnie jamy ustnej. Afty wyglądają jak żółte lub białe plamki. Otacza je czerwona obwódka. Mają owalny kształt. Pojawieniu się aft mogą towarzyszyć inne objawy. Często występuje ból w jamie ustnej. Możliwa jest niewielka gorączka. Czasem temperatura bywa podwyższona. Dziecko może mieć złe samopoczucie. Węzły chłonne szyjne i podżuchwowe mogą być powiększone. Choroba często powoduje utratę apetytu. Dziecko może mieć trudności z przełykaniem. Możliwy jest nieprzyjemny zapach z ust. Czasami pojawiają się wymioty. Zapalenie jamy ustnej u dzieci wywołuje ból. Powoduje dyskomfort i pieczenie. Objawy zależą od rodzaju zmian. Zależą też od czynnika, który je wywołał. Czerwone, białe lub żółte zmiany są typowe. Towarzyszą im ból i dyskomfort.

Typowe objawy aftowego zapalenia jamy ustnej to:

• Ból w jamie ustnej
• Żółte lub białe plamki z czerwoną otoczką
• Owalne owrzodzenia na błonie śluzowej
• Powiększenie węzłów chłonnych
• Niewielka gorączka
• Złe samopoczucie
• Trudności w jedzeniu i piciu
• Nieprzyjemny zapach z ust

Rodzaje zapalenia jamy ustnej u dzieci

Zapalenie jamy ustnej u dzieci może mieć różne postacie. Najczęstsze to kandydoza (pleśniawki), wirusowe zapalenie, aftowe zapalenie, kontaktowe zapalenie i bakteryjne zapalenie. Najczęstszymi zmianami na błonie śluzowej są nadżerki (afty) i owrzodzenia (opryszczka). Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej jest wysoce zakaźne. Atakuje głównie małe dzieci. Wywołuje je wirus opryszczki zwykłej typu 1. Przenosi się w kontakcie bezpośrednim lub drogą kropelkową. 80% małych dzieci posiada przeciwciała przeciwko temu wirusowi. Okres wylęgania trwa od 2 do 12 dni. Choroba trwa zazwyczaj 7-10 dni. Pleśniawki spowodowane są zakażeniem drożdżakami. Wywołuje je Candida albicans. Grzybicze zapalenie najczęściej dotyczy niemowląt. Bakteryjne zapalenie zwykle rozwija się na tle nadkażenia wirusowego. Zapalenie jamy ustnej to reakcja na bakterie, wirusy, grzyby, alergeny. Powodują je też inne czynniki drażniące.

Rozpoznanie aftowego zapalenia jamy ustnej

Rozpoznanie aft zazwyczaj opiera się na badaniu klinicznym. Lekarz ogląda zmiany w jamie ustnej. Ocenia ich wygląd, rozmiar i lokalizację. Ważny jest wywiad z rodzicem. Pytania dotyczą początku objawów i ich nasilenia. Lekarz pyta o nawroty aft. Pyta też o inne dolegliwości dziecka. Czasem konieczne są dodatkowe badania. Wykonuje się je, gdy podejrzewa się chorobę ogólnoustrojową. Badania mogą obejmować testy krwi. Sprawdza się poziom witamin i minerałów. Poszukuje się wskaźników stanu zapalnego. W przypadku podejrzenia celiakii wykonuje się odpowiednie testy. Diagnostyka różnicowa jest ważna. Należy odróżnić afty od opryszczki. Pleśniawki u niemowląt też mogą wyglądać podobnie. Lekarz ustala właściwe leczenie na podstawie diagnozy.

Leczenie aftowego zapalenia jamy ustnej u dzieci

Leczenie aft ma głównie charakter objawowy. Celem jest złagodzenie bólu. Chcemy przyspieszyć gojenie zmian. Stosuje się preparaty miejscowe. Dostępne są w formie maści, kremów i żelów. Przykłady to Sachol żel stomatologiczny czy Anaftin żel. Sachol dla dzieci nie zawiera cukru, parabenów ani alkoholu. Nie powoduje pieczenia. Dostępne są też spraye i płyny do płukania. Przykładem jest Dentosept A Mini. Inne to Anaftin płyn, Orofar Total Action aerozol. Tantum Verde Forte aerozol też bywa pomocny. Można stosować roztwory antyseptyczne. Należą do nich roztwór chlorheksydyny 2%. Stosuje się też nadtlenek wodtlenu. Roztwór nitrofuralu 5% jest opcją. W cięższych przypadkach lekarz może zalecić leki doustne. Mogą to być kortykosteroidy.

Jak pokazały liczne badania, sterydy potrafią szybko leczyć ale i mają wiele skutków ubocznych, nie zawsze dobrych dla zdrowia dziecka.

Inne leki to lewamisol, imudon, gamma-globulina. Czasem podaje się lizynę. Witamina B12 bywa pomocna przy niedoborach. Laser biostymulujący może wspierać gojenie. Leczenie zależy od rodzaju zmian. Zależy też od czynnika wywołującego problem. W przypadku uchwytnej przyczyny nawrotów, konieczne jest leczenie przyczynowe. Należy wyeliminować miejscowe czynniki drażniące. Przykładem są ostre brzegi zębów. Pełna higienizacja jamy ustnej jest zalecana. Wysoka higiena jest kluczowa. Jeśli przyczyną jest stres, warto rozważyć terapię relaksacyjną. Terapia psychologiczna też może pomóc.

Możliwe metody leczenia:

• Stosowanie preparatów miejscowych (żele, spraye, płyny)
• Płukanie jamy ustnej roztworami antyseptycznymi
• Wsparcie laserem biostymulującym
• Leki doustne w wybranych przypadkach (przepisuje lekarz)
• Leczenie choroby podstawowej, jeśli jest przyczyną aft
• Eliminacja czynników drażniących

Domowe sposoby na afty u dzieci i zalecenia

Domowe metody mogą złagodzić objawy. Mogą przyspieszyć gojenie. Ważna jest odpowiednia dieta. Zalecana jest dieta oszczędzająca. Zawiera minimalną ilość kwaśnych potraw. Unikaj pikantnych i słonych dań. Nie podawaj dziecku ostrych przypraw. Świeżo wyciskane soki też mogą podrażniać. Unikaj gorących produktów. W razie nasilenia objawów podawaj schłodzone posiłki. Powinny być płynne lub półpłynne. Potrawy powinny mieć gładką konsystencję. Unikaj potraw o wyrazistym smaku. Płukanie jamy ustnej jest pomocne. Używaj letniej herbatki z rumiankiem. Nagietek lekarski lub szałwia też są polecane. Można płukać usta soloną wodą. Wyciągi z liści malin, łopianu lekarskiego czy czerwonej koniczyny też pomagają. Naturalne żele aloesowe łagodzą ból. Smarowanie olejkiem z drzewa herbacianego jest opcją. Należy zachować ostrożność przy stosowaniu olejków. Ważne jest odpowiednie nawadnianie dziecka. Można podawać dziecku do ssania kostki lodu. Utrzymanie higieny jamy ustnej jest kluczowe. Zadbaj o sterylność akcesoriów do karmienia. Czystość w mieszkaniu też jest ważna. Okresowe przyjmowanie kompleksów witaminowych zapobiega nawrotom. Szczególnie ważna jest dieta bogata w witaminy B, kwas foliowy, żelazo, cynk. Zachęć dziecko do regularnego płukania. Można używać soli morskiej lub specjalnych płynów.

Domowe sposoby i sugestie:

• Stosuj dietę oszczędzającą, unikaj kwaśnych i ostrych potraw.
• Podawaj schłodzone posiłki o półpłynnej konsystencji.
• Płucz usta naparami ziołowymi (rumianek, szałwia).
• Stosuj płukanki z wody z solą.
• Używaj naturalnych żeli aloesowych.
• Dbaj o wysoką higienę jamy ustnej i akcesoriów.
• Zapewnij odpowiednie nawodnienie dziecka.
• Rozważ suplementację witamin i minerałów po konsultacji z lekarzem.

Ile trwa aftowe zapalenie jamy ustnej u dziecka?

Czas trwania aftowego zapalenia jamy ustnej jest różny. Zależy od wielkości aft. Małe afty (do 10 mm) goją się szybko. Zwykle trwa to 7–14 dni. Goją się bez pozostawiania blizny. Duże afty (od 10 mm do 20 mm, nawet do 3 cm) goją się dłużej. Czas gojenia wynosi ponad dwa tygodnie. Mogą utrzymywać się nawet do 6 tygodni. Duże afty mogą pozostawiać blizny. Afty opryszczkopodobne goją się do około 14 dni. Ogólne zapalenie jamy ustnej trwa zazwyczaj od tygodnia do dwóch tygodni. Infekcje wirusowe i grzybicze ustępują po 7 do 10 dniach. Zapalenie bakteryjne trwa krócej. Zwykle mija po 5-7 dniach. Objawy zapalenia jamy ustnej mogą ustąpić po 8–10 dniach.

Rodzaj/Rozmiar aft	Czas gojenia
Małe afty (<10 mm)	7–14 dni
Duże afty (>10 mm)	Ponad 14 dni (do 6 tygodni)
Afty opryszczkopodobne	Do 14 dni
Ogólne zapalenie jamy ustnej (wirusowe/grzybicze)	7–10 dni
Ogólne zapalenie jamy ustnej (bakteryjne)	5–7 dni

Czas trwania zapalenia jamy ustnej w zależności od rodzaju zmian.

Jak zapobiegać aftom u dzieci?

Zapobieganie aftom koncentruje się na kilku obszarach. Najważniejsza jest dbałość o higienę jamy ustnej. Dzieci powinny regularnie myć zęby. Należy używać odpowiedniej szczoteczki. Unikaj twardych włosia. Ważne jest mycie i wyparzanie butelek. Dotyczy to też smoczków. Zapobiega to infekcjom. Dieta powinna być zbilansowana. Musi dostarczać wszystkich niezbędnych witamin. Zapewnij podaż składników mineralnych. Unikaj pokarmów drażniących. Dotyczy to potraw gorących i mocno doprawionych. Unikaj kwaśnych i pikantnych dań. W przypadku skłonności do aft, rozważ suplementację witamin. Szczególnie witamin z grupy B, kwasu foliowego, żelaza, cynku. Zarządzanie stresem jest ważne dla starszych dzieci. Okresowe przyjmowanie kompleksów witaminowych może być pomocne. Jeśli afty są wynikiem choroby ogólnoustrojowej, leczenie tej choroby jest kluczowe. Przestrzeganie zasad higieny zmniejsza ryzyko. Unikanie uszkodzeń błony śluzowej też jest ważne.

Kiedy udać się do lekarza?

W większości przypadków afty goją się samoistnie. Jednak w niektórych sytuacjach wizyta u lekarza jest konieczna. Skonsultuj się z lekarzem pediatrą lub stomatologiem dziecięcym. Zrób to w przypadku wysokiej gorączki. Udaj się do lekarza, gdy owrzodzenia są rozległe. Brak chęci do picia jest sygnałem alarmowym. Dziecko z obniżoną odpornością wymaga szczególnej uwagi. Aftowe zapalenie jamy ustnej u takiego dziecka może mieć cięższy przebieg. Objawy odwodnienia wymagają natychmiastowej pomocy. Należą do nich suchość w ustach, brak łez, rzadkie oddawanie moczu. Problemy z oddychaniem to poważny objaw. Drgawki czy apatia też są niebezpieczne. Żółknięcie skóry wymaga pilnej konsultacji. Nawracające, duże afty powinny być zbadane przez lekarza. Mogą wskazywać na chorobę podstawową.

Najczęściej zadawane pytania